ഐ.എസ്.ആര്.ഒയിലെ എഞ്ചിനീയറുടെ സുരക്ഷിതമായ ഔദ്യോഗിക ജീവിതത്തില് നിന്ന് കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ലോകത്തിന്റെ മുന്നിരയിലേക്ക്. സിനിമാ പ്രദര്ശനങ്ങളില് തുടങ്ങി നാടകത്തിലും ലൈറ്റ് ആന്ഡ് സൗണ്ട് ഷോകളിലും സാംസ്കാരികോത്സവങ്ങളിലും കലാകാരന്മാരുടെ ക്ഷേമപ്രവര്ത്തനങ്ങളിലും വരെ പടര്ന്നുനിന്ന നാല് പതിറ്റാണ്ടിലേറെ നീണ്ട യാത്ര. 'സൂര്യ' എന്ന സാംസ്കാരിക പ്രസ്ഥാനത്തെ കേരളത്തിന്റെ അതിരുകള്ക്കപ്പുറത്തേക്കും എത്തിച്ച സൂര്യ കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയുടെ ജീവിതം ഒരു കലാകാരന്റെ വ്യക്തിപരമായ യാത്ര മാത്രമായിരുന്നില്ല; സമൂഹം കാണാതെപോകുന്ന കലാകാരന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശാനുള്ള നിരന്തര ശ്രമം കൂടിയായിരുന്നു.
തിരുവനന്തപുരത്തെ ഗവണ്മെന്റ് മോഡല് സ്കൂളിലെ പഠനകാലമാണ് സൂര്യ കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയുടെ ജീവിതവീക്ഷണത്തെ ഏറെ സ്വാധീനിച്ച ഘട്ടങ്ങളിലൊന്ന്. സാമ്പത്തികമായി സുരക്ഷിതമായ കുടുംബത്തില് ജനിച്ചെങ്കിലും സാധാരണക്കാരായ കുട്ടികള്ക്കൊപ്പമാണ് പഠിച്ചത്. സമൂഹത്തിലെ വ്യത്യസ്ത ജീവിതസാഹചര്യങ്ങളില് നിന്നെത്തിയ സഹപാഠികളുമായുള്ള അടുപ്പം പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാസങ്കല്പ്പങ്ങളിലും പ്രതിഫലിച്ചു.
കല എന്നത് വേദിയിലെ അവതരണം മാത്രമല്ലെന്നും അതിന് പിന്നില് ജീവിക്കുന്ന മനുഷ്യനെയും കാണണമെന്നുമുള്ള ബോധം അവിടെ നിന്നാണ് ശക്തമായത്.
ശാസ്ത്രലോകത്തുനിന്ന് കലയുടെ ലോകത്തേക്ക്
എന്ജിനിയറിങ് പഠനത്തിനുശേഷം ഐ.എസ്.ആര്.ഒയിലെത്തിയ കൃഷ്ണമൂര്ത്തിക്ക് രാജ്യത്തെ പ്രമുഖ ശാസ്ത്രജ്ഞരോടൊപ്പം പ്രവര്ത്തിക്കാനുള്ള അവസരം ലഭിച്ചു. എ.പി.ജെ. അബ്ദുല് കലാമിനൊപ്പം ദീര്ഘകാലം ജോലി ചെയ്ത അനുഭവവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലെ പ്രധാന അധ്യായമാണ്. കലാമിന്റെ ലാളിത്യവും മനുഷ്യരോടുള്ള സമീപനവും കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയെ സ്വാധീനിച്ചു. ശാസ്ത്രവും കലയും തമ്മില് അടിസ്ഥാനപരമായൊരു സാമ്യമുണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട്. അറിയാത്തതിനെ കണ്ടെത്താനുള്ള അന്വേഷണമാണ് രണ്ടിടത്തുമുള്ളത്; ശാസ്ത്രജ്ഞന് പ്രകൃതിയുടെ സത്യത്തെ തേടുമ്പോള് കലാകാരന് മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ സത്യങ്ങളെയാണ് അന്വേഷിക്കുന്നതെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസം.
എന്നാല് ഒടുവില് തന്റെ വഴി ശാസ്ത്രലോകമല്ലെന്ന് തീരുമാനിച്ചു. സ്ഥിരവരുമാനവും സുരക്ഷിതമായ ജോലിയും ഉപേക്ഷിച്ച് കലാപ്രവര്ത്തനത്തിലേക്ക് മുഴുവന് സമയവും കടക്കുകയായിരുന്നു. അത് എളുപ്പമുള്ള തീരുമാനമായിരുന്നില്ല. കുടുംബത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സുരക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകളും സ്വാഭാവികമായിരുന്നു. എന്നാല് കലയുടെ വഴിയിലുള്ള ആ തീരുമാനത്തില് നിന്ന് അദ്ദേഹം പിന്മാറിയില്ല.
അച്ഛന് നാളെ മറക്കാതെ... ഏയ്, സൂര്യ കൃഷ്ണമൂര്ത്തി!'
രണ്ടാം ക്ലാസുകാരിയായ മകള് സീത ദേഷ്യത്തോടെ വിളിച്ച ആ പേരാണ് പിന്നീട് കേരളത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ഭൂപടത്തില് ഒരു സ്ഥാപനത്തിന്റെ പേരായി മാറിയത്. ഐ.എസ്.ആര്.ഒ.യിലെ എഞ്ചിനീയറായിരുന്ന നടരാജന് കൃഷ്ണമൂര്ത്തി, പിന്നീട് 'സൂര്യ'യുടെ കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയായി. രാത്രി ഏറെ വൈകിയെത്തുന്ന അച്ഛനെ കാത്ത് ഉറങ്ങാതിരിക്കുന്ന ഒരു കൊച്ചുപെണ്കുട്ടി. അരങ്ങില് നാടകവുമായി മണിക്കൂറുകള് ചെലവഴിച്ചെത്തുന്ന അച്ഛന്റെ കൈയില് മകള്ക്കായി എന്നും എന്തെങ്കിലുമുണ്ടാകും മിഠായി, കളിപ്പാട്ടം, പുതിയ ഉടുപ്പ്... അങ്ങനെ ഒരിക്കല് അച്ഛന് സമ്മാനമൊന്നുമില്ലാതെ വീട്ടിലെത്തി.
അടുത്ത ദിവസം പുതിയ നാടകത്തിന്റെ അരങ്ങേറ്റമാണ്. അതിനിടയില് വീട്ടില് അടുപ്പുപുകഞ്ഞിട്ട് മൂന്ന് ദിവസമായെന്ന് പറഞ്ഞ ഒരു കലാകാരന്റെ വേദന കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയുടെ മുന്നിലെത്തി. സ്വന്തം മകള്ക്കായി മധുരം വാങ്ങുന്നതിനേക്കാള് ആ വിശക്കുന്ന കുടുംബത്തിന്റെ മുഖമാണ് അന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സില് നിറഞ്ഞത്. 'അച്ഛന് മറന്നുപോയി മോളേ... നാളെ വാങ്ങിക്കൊണ്ടുവരാം' എന്ന വാക്കുകള്ക്ക് മറുപടിയായി മകള് പറഞ്ഞു: 'അച്ഛന് നാളെ മറക്കാതെ... ഏയ്... സൂര്യ കൃഷ്ണമൂര്ത്തി!'
രണ്ടാം ക്ലാസുകാരിയായ സീത അന്ന് അച്ഛന് നല്കിയ പേരായിരുന്നു അത്. പിന്നീട് ആ പേര് കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയുടെ ജീവിതത്തിന്റെ തന്നെ അടയാളമായി. അടുത്ത ദിവസം ടാഗോര് തിയേറ്ററില് പുതിയ നാടകത്തിന്റെ ആദ്യ ബെല് മുഴങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ് അദ്ദേഹം രണ്ട് വര്ണപ്പാവകളുമായി എത്തി. ഒന്ന് സീതയ്ക്കും മറ്റൊന്ന് പട്ടിണിയിലായിരുന്ന ആ കലാകാരന്റെ മകള്ക്കും. സ്വന്തം മകള്ക്ക് മാത്രമല്ല, അച്ഛന്റെ മനസ്സില് ഇടം നേടിയ മറ്റൊരു കുട്ടിക്കും. അവിടെനിന്നാണ് 'സൂര്യ കൃഷ്ണമൂര്ത്തി' എന്ന പേര് ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേരില്നിന്ന് ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ പേരായി വളര്ന്നത്.
'സൂര്യ'യുടെ പിറവി
നല്ല സിനിമയോടുള്ള താല്പര്യമാണ് കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയെ ഫിലിം സൊസൈറ്റി പ്രസ്ഥാനത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചത്. അടൂര് ഗോപാലകൃഷ്ണനുമായുള്ള അടുപ്പവും ചിത്രലേഖ ഫിലിം സൊസൈറ്റിയുമായുള്ള സഹകരണവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിനിമാ കാഴ്ചപ്പാടിനെ രൂപപ്പെടുത്തി. ചിത്രലേഖയുടെ പ്രവര്ത്തനങ്ങള് ക്ഷയിച്ചതോടെ നല്ല സിനിമയ്ക്കായി പ്രവര്ത്തിച്ചിരുന്ന ഒരു കൂട്ടം ആളുകള്ക്ക് പുതിയൊരു വേദിയുടെ ആവശ്യം തോന്നി. 1977ല് തിരുവനന്തപുരം കേന്ദ്രീകരിച്ച് 'സൂര്യ സ്റ്റേജ് ആന്ഡ് ഫിലിം സൊസൈറ്റി' രൂപംകൊണ്ടത് ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്.
തുടക്കം മുതല് സൂര്യയുടെ ലക്ഷ്യം കല കുറച്ചുപേരുടെ മാത്രം അവകാശമായി നിലനിര്ത്തുക എന്നതായിരുന്നില്ല. മികച്ച സിനിമ സാധാരണ കുടുംബങ്ങളിലേക്കും സ്ത്രീകളിലേക്കും എത്തിക്കണമെന്ന ആശയത്തോടെ രാജ്യാന്തരതലത്തില് ശ്രദ്ധ നേടിയ സംവിധായകരുടെ ചിത്രങ്ങള് പ്രദര്ശിപ്പിച്ചു. പിന്നീട് സിനിമയുടെ പരിധി കടന്ന് നാടകം, നൃത്തം, സംഗീതം, ചിത്രകല, സാഹിത്യം, ജനകീയ കലകള് തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലേക്ക് സൂര്യയുടെ പ്രവര്ത്തനം വ്യാപിച്ചു.
മഹാപ്രതിഭകള് ഒരേ വേദിയില്
സൂര്യ ഫെസ്റ്റിവലാണ് പിന്നീട് കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സാംസ്കാരിക സംരംഭങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയത്. യേശുദാസ്, പത്മാ സുബ്രഹ്മണ്യം, എം.എസ്. സുബ്ബലക്ഷ്മി, മാവേലിക്കര കൃഷ്ണന്കുട്ടി നായര്, ശോഭന തുടങ്ങി വിവിധ കലാരംഗങ്ങളിലെ പ്രമുഖര് സൂര്യയുടെ വേദികളിലെത്തി.
പ്രതിഫലത്തേക്കാള് കലാപ്രവര്ത്തനത്തോടുള്ള പ്രതിബദ്ധതയ്ക്കാണ് പല കലാകാരന്മാരും പ്രാധാന്യം നല്കിയതെന്ന് കൃഷ്ണമൂര്ത്തി ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിരുന്നു. പതിറ്റാണ്ടുകളായി പ്രമുഖ കലാകാരന്മാര് സൂര്യയുടെ പരിപാടികളുമായി സഹകരിച്ചതും അതിന്റെ ഭാഗമായാണ് അദ്ദേഹം കാണുന്നത്. അതോടൊപ്പം സമൂഹത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയില്പ്പെടാതെപോയ നിരവധി കലാകാരന്മാര്ക്കും സൂര്യ വേദിയൊരുക്കി. വലിയ താരങ്ങള്ക്കൊപ്പം ചെറിയ വേദികളില് മാത്രം ഒതുങ്ങിപ്പോയ കലാകാരനും ഒരേ ബഹുമാനം ലഭിക്കണം കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയുടെ പ്രവര്ത്തനങ്ങളുടെ അടിത്തറ ഇതായിരുന്നു.
ഒരു കലാകാരന്റെ പട്ടിണി മറ്റൊരു ദിശ കാണിച്ചു
കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയുടെ കലാദര്ശനത്തില് ഏറ്റവും ശക്തമായി ഇടപെട്ടത് കലാകാരന്മാരുടെ ദുരിതജീവിതമായിരുന്നു. ക്ഷേത്രകലകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് നടത്തിയ യാത്രകളില് നേരിട്ട് കണ്ട ജീവിതങ്ങളാണ് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടികള്ക്ക് പ്രചോദനമായത്. സമൂഹത്തിന്റെ പുറംലോകത്ത് അറിയപ്പെടാതെ ജീവിക്കുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന കലാകാരന്മാരുടെ കഥകള് അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കി. 'തമസോ മാ ജ്യോതിര്ഗമയ' ഉള്പ്പെടെയുള്ള സൃഷ്ടികളില് ഈ അനുഭവങ്ങളുടെ പ്രതിഫലനമുണ്ടായി. കലാകാരന് വേദി മാത്രം നല്കിയാല് മതിയാകില്ല; അവന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും സമൂഹം ചിന്തിക്കണമെന്ന ആശയം പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്ത്തനങ്ങളുടെ പ്രധാന ഭാഗമായി.
ഇതുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് സര്ക്കസ് കലാകാരന്മാരുടെ അംഗീകാരത്തിനും അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചത്. സര്ക്കസിനെ വെറും വിനോദമായി കാണാതെ അതില് പ്രവര്ത്തിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ കലാകാരന്മാരായി പരിഗണിക്കണമെന്ന ആവശ്യം അദ്ദേഹം ഉയര്ത്തി. കേരള സംഗീതനാടക അക്കാദമിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്ന കാലത്തും കലാകാരന്മാരുടെ ക്ഷേമവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയങ്ങളില് ഇടപെടാന് അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു.
ലൈറ്റും ശബ്ദവും മാത്രം അല്ല, മനുഷ്യന്റെ വേദനയും
കേരളത്തിലെ ലൈറ്റ് ആന്ഡ് സൗണ്ട് അവതരണങ്ങള്ക്ക് പുതിയൊരു ശൈലി നല്കുന്നതിലും കൃഷ്ണമൂര്ത്തി ശ്രദ്ധേയമായ പങ്കുവഹിച്ചു. വിദേശത്തും രാജ്യത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലും കണ്ട ലൈറ്റ് ആന്ഡ് സൗണ്ട് അവതരണങ്ങളില്നിന്ന് പ്രചോദനം ഉള്ക്കൊണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ പകര്പ്പ് സൃഷ്ടിക്കാനല്ല അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചത്. മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ സംഘര്ഷങ്ങളും സാമൂഹിക യാഥാര്ഥ്യങ്ങളും പ്രകൃതിയും വെളിച്ചവും ശബ്ദവും ചേര്ത്ത് അവതരിപ്പിക്കുന്ന വ്യത്യസ്തമായ അവതരണരീതിയാണ് വികസിപ്പിച്ചത്.
'അമ്മു' എന്ന കഥാപാത്രം ഈ സൃഷ്ടികളുടെ ആവര്ത്തിച്ചെത്തുന്ന പ്രതീകമായി. 'സ്ത്രീപര്വം', 'ദീപശിഖ', 'സൂര്യകാന്തി', 'തുടക്കം', 'തുടര്ച്ച' തുടങ്ങിയ നിരവധി സൃഷ്ടികള്ക്ക് പുറമെ 'ചായക്കടക്കഥകള്' ഉള്പ്പെടെ നിരവധി സ്റ്റേജ് അവതരണങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംവിധാനത്തില് അരങ്ങിലെത്തി. 'മേല്വിലാസം' നാടകവും പിന്നീട് സിനിമയായി. എന്നാല് സിനിമയുടെ വാണിജ്യരീതികളേക്കാള് നാടകവേദിയോടാണ് കൃഷ്ണമൂര്ത്തിക്ക് എന്നും കൂടുതല് അടുപ്പം.
സിനിമയേക്കാള് നാടകം
സിനിമയ്ക്ക് ലഭിക്കുന്ന ജനപ്രീതിയും സാമ്പത്തിക അംഗീകാരവും നാടകത്തിനും മറ്റു കലാരൂപങ്ങള്ക്കും ലഭിക്കുന്നില്ലെന്ന വിമര്ശനം കൃഷ്ണമൂര്ത്തി പലപ്പോഴും ഉന്നയിച്ചിരുന്നു. മാസങ്ങളോളം പരിശീലനം നടത്തി അരങ്ങിലെത്തുന്ന നാടകപ്രവര്ത്തകരുടെ അധ്വാനം പലപ്പോഴും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ പോകുന്നു. തെയ്യം, നന്തുണിപ്പാട്ട്, സര്ക്കസ് തുടങ്ങിയ കലാരൂപങ്ങളിലെ കലാകാരന്മാര്ക്കും സമൂഹത്തില് അര്ഹിക്കുന്ന അംഗീകാരം ലഭിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിലപാട്.
സിനിമയുടെ താരപ്രഭയ്ക്കപ്പുറം കലയുടെ അടിസ്ഥാനപ്രവര്ത്തകരിലേക്ക് ശ്രദ്ധ തിരിക്കണമെന്ന ആവശ്യമാണ് ഇതിലൂടെ അദ്ദേഹം മുന്നോട്ടുവച്ചത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സിനിമയില് നിന്ന് പൂര്ണമായി അകന്നുനില്ക്കാനുള്ള തീരുമാനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാപരമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പായിരുന്നു. നാടകമാണ് തന്റെ അടിസ്ഥാനമെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കിയിരുന്നു.
മകളുടെ വിവാഹത്തിലും അതേ ജീവിതദര്ശനം
സ്വകാര്യ ജീവിതത്തിലും തന്റെ ആശയങ്ങളില് നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായൊരു നിലപാട് സ്വീകരിക്കാന് കൃഷ്ണമൂര്ത്തി തയ്യാറായിരുന്നില്ല. മകളുടെ വിവാഹത്തിനായി കരുതിവെച്ചിരുന്ന സമ്പാദ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നില്ക്കുന്ന കുട്ടികളുടെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ഉപയോഗിക്കാന് തീരുമാനിച്ചതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതദര്ശനത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമായി.
വിവാഹാഘോഷത്തിലെ ആഡംബരത്തേക്കാള് മറ്റൊരു കുട്ടിയുടെ ജീവിതത്തില് വിദ്യാഭ്യാസത്തിലൂടെ മാറ്റമുണ്ടാക്കുന്നതാണ് പ്രധാനമെന്നായിരുന്നു അതിന്റെ പിന്നിലെ ചിന്ത. കലാകാരന്റെ ജീവിതത്തോടുള്ള കരുതല് സ്വന്തം കുടുംബത്തിന്റെ പരിധിയിലും സമൂഹത്തിന്റെ വിശാലമായ തലത്തിലും ഒരുപോലെ നിലനിര്ത്താന് അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു. '
സൂര്യ' എന്നത് ഒരാളുടെ പേര് മാത്രമല്ല
കൃഷ്ണമൂര്ത്തിയുടെ ജീവിതത്തില് 'സൂര്യ' എന്ന പേര് പിന്നീട് ഒരു വ്യക്തിയുടെ പേരിനപ്പുറം വളര്ന്നു. പതിറ്റാണ്ടുകളായി വിവിധ കലാരൂപങ്ങള്ക്ക് വേദിയൊരുക്കിയ ഒരു സാംസ്കാരിക കൂട്ടായ്മയായി അത് മാറി. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളില് സൂര്യയുടെ സാംസ്കാരിക പ്രവര്ത്തനങ്ങള് വ്യാപിച്ചതും ഫെസ്റ്റിവല് ദീര്ഘകാലം തുടരാന് കഴിഞ്ഞതും അതിന് പിന്നില് പ്രവര്ത്തിച്ച കലാസ്നേഹികളുടെയും അഭ്യുദയകാംക്ഷികളുടെയും പിന്തുണയിലൂടെയാണെന്ന് കൃഷ്ണമൂര്ത്തി തന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടില് സൂര്യ എന്നത് കൃഷ്ണമൂര്ത്തി എന്ന വ്യക്തിയല്ല; ഇന്ത്യന് കലയും സംസ്കാരവും സംരക്ഷിക്കണമെന്ന് കരുതുന്ന വലിയൊരു കൂട്ടായ്മയാണ്.
ഒരു ഘട്ടത്തില് സ്വന്തം ജീവിതത്തെ മാറ്റിമറിച്ച ആ പേര്, പിന്നീട് ആയിരക്കണക്കിന് കലാകാരന്മാര്ക്ക് വേദിയായി. ഐ.എസ്.ആര്.ഒയിലെ ശാസ്ത്രലോകത്ത് നിന്ന് അരങ്ങിന്റെ ലോകത്തേക്കുള്ള യാത്രയില് കൃഷ്ണമൂര്ത്തി തേടിയത് പ്രശസ്തിയേക്കാള് മറ്റൊന്നായിരുന്നു സമൂഹം കാണാതെപോകുന്ന മനുഷ്യനെയും കലാകാരനെയും കാണാനുള്ള ഇടം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കലാജീവിതത്തെ വിലയിരുത്തുമ്പോള് 'സൂര്യ'യുടെ വേദികളിലെ മഹാപ്രതിഭകളെ മാത്രം ഓര്ത്താല് പോരാ; ആ വേദിയിലേക്ക് വെളിച്ചം തേടി എത്തിയ അനേകം സാധാരണ കലാകാരന്മാരെയും ഓര്ക്കേണ്ടിവരും.